Clown voor mensen met dementie

0
17179
Clown voor mensen met dementie

Trijnie Sijbring werkt als clown met dementerenden in verpleeghuizen. Soms komt er een voorzichtige glimlach op iemands gezicht. Maar eigenlijk is elke vorm van contact welkom, hoe minimaal ook.

Ze werkt op verschillende locaties van zorgorganisatie de Zonnehuis Groep, als ‘ miMakker’, de officiële naam van deze beroepsgroep. Een paar keer per week kruipt ze in de rol van clown Mijntje. Ze schminkt haar gezicht, stift haar lippen, trekt een bloemetjesjurk aan en een paar knalrode schoenen. Nog even haar haren in staartjes doen en ze is er klaar voor.
,,Als ik mij transformeer van Trijnie naar Mijntje, probeer ik mijn gedachten leeg te maken”, zegt Trijnie. ,,Ik hoef niets, ik weet niets, ik ben clown. Ik ga onbevangen en zonder verwachtingen op pad.” Wat ze wil, is contact maken. Elke vorm van contact is welkom, of de mensen nu enthousiast of afwijzend op haar reageren.

,,Bij een clown denken veel mensen aan Bassie en Adriaan of Pipo de Clown”, zegt Trijnie. Een clown maakt mensen aan het lachen, is het idee. Toch is dat niet haar belangrijkste doel. ,,Als clown ben ik vooral gespecialiseerd in het maken van contact. Niet kunnen spreken, levert frustratie op. Als je in een verpleeghuis woont en je niet kunt communiceren, trek je je terug. Eenzaamheid is de grootste ziekmaker die je maar kunt bedenken. Contact is van wezenlijk belang, maar door gebrek aan tijd, geld en drukte wordt daaraan voorbijgegaan, ook in de zorg.”

Ze maakt contact door mee te gaan in de beleveniswereld van mensen met dementie. ,,Ze denken heel anders dan voor ons gewoon is. Alles is anders: voorwerpen, plaatsen, personen. Als clown is het makkelijker om in contact te komen dan voor een normaal persoon. Als ik als mens over de tafel kruip, denken ze: die vrouw is gek geworden. Maar als clownspersonage is dat volkomen normaal. Mijn bloemetjesjurk spreekt veel meer tot de verbeelding, dan als ik gewone kleding zou dragen.”

Zoektocht

Ze volgde de opleiding tot ‘miMakker’, een clown die werkt met mensen met dementie of een verstandelijke beperking. ,,Nederland kent geen historie van clownerie. In Frankrijk bijvoorbeeld, is er een rijke traditie vanuit het theater. De clown is op en top drama. Hij kan non-verbaal laten zien hoe hij zich voelt. Daar is ook de opleiding tot miMakker, de clown voor mensen met dementie, op gebaseerd.”

Ze heeft meestal een op een interactie met de dementerenden. ,,Mensen die dement zijn, zijn bijna altijd op zoek naar iets. Hun huis, familie, portemonnee. Ik ga mee in hun zoektocht, op basis van geduld, respect en gelijkwaardigheid, en zo ontstaat er iets. De taal die ik spreek is ook de taal van de ander.” Soms lukt het mensen niet meer om verstaanbare woorden te formuleren. ,,Dan luister ik naar intonatie, probeer daar informatie uit te halen en op die manier te communiceren. Als iemand niets zegt, probeer ik op de non-verbale communicatie af te gaan. Wat voor energie straalt iemand uit? Is hij bang, boos, verdrietig? Ik ga mee in die emoties.”

Soms lukt het haar om even die verbinding te maken. ,,Vorige week zat ik naast iemand die jarenlang niet gesproken had. Langzaam ontspande ze zich. Haar handen, die anders gebald waren tot vuisten, waren heel ontspannen en lagen in haar schoot. Ineens werd ze ‘wakker’ en begon zomaar met mij te communiceren in haar eigen taal. Iedereen was verbaasd: wat gebeurt hier? Dat hadden ze in jaren niet meegemaakt.”

Het contact verdwijnt wel snel. ,,Maar de alertheid blijft hangen, hoor ik terug van het zorgpersoneel. Zo bezocht ik een vrouw die in haar bed lag en amper bewoog. Als ik was geweest, kreeg ze haar maaltijd makkelijker naar binnen. Ze was dan alerter, wakkerder.”
Trijnie was onlangs bij een man die last had van oncontroleerbare agressie. ,,Hij zette letterlijk de huiskamer op z’n kop. Ik heb drie kwartier bij hem gezeten, hij hield mijn handen vast en onderzocht ze. Daar werd hij heel rustig van. Een ander voorbeeld is een vrouw, die in haar eigen beleveniswereld zat. Toen ik met haar op stap was, ging ze met mij dansen. Dat zijn pareltjes.”

Cliniclowns

Voor haar werk is nog veel onbekendheid, merkt ze. ,,De Cliniclowns, die optreden voor zieke kinderen, zijn hartstikke bekend. Ze hebben een ambassadeur die het leuk verkoopt en zenden reclamefilmpjes uit. Het spreekt erg tot de verbeelding van sponsoren. Maar het is toch lastiger om aandacht voor dementie te vragen. Gelukkig komt het nu wel meer uit de taboesfeer.”

Om haar werk als miMakker meer onder de aandacht te brengen, geeft ze presentaties in Alzheimer Cafés, waar bijeenkomsten worden gehouden voor mensen met dementie, hun hulpverleners en naasten. ,,Er is veel scepsis, aan het begin van de avond. Mensen vragen zich af: wat moet mijn moeder nu met een clown? Maar als ze het verhaal horen of er een filmpje bij zien, zijn ze helemaal om. Er valt nog een wereld te winnen. Dit is een prachtige methodiek, die bijdraagt aan het welzijn van mensen met dementie.”

DELEN

LAAT EEN REACTIE ACHTER

34 − 32 =